10 Garip Bilgi

  
   Torik Yazarı                        

Aslında bu bilgileri bilseniz de olur, bilmeseniz de! Ama bir bakarsınız bir gün bir yerde işinize yaramış. O zaman buyurun size hazırlop 10 bilgi…

1Paladium Balat

Foto: Janvaljan

 

Hayır hemen atlamayın, Balat ‘ta Paladium açılmadı! İstanbul’da bildiğimiz Paladium AVM Ataşehir’de Barbaros Mahalesi’nde yaklaşık 200 mağazasıyla hizmet veriyor. Başlıkta bu 2 kelimeyi yan yana kullanmamızın sebebi Balat semtinin adının da Yunanca Paladium kelimesinden gelmesi. Paladium ‘kaldırım’ demek. Sadece İstanbul’da değil birçok Anadolu şehrinde de Balat isimli semtler, mahalleler var. Yani Balat’ın kökeni Paladium.

2Türkçeye En Çok Kelime Veren Dil Arapça

“Bunda bilmeyecek ne var?” demeyin. Çünkü ikinci ve üçüncü dillerde yanılabilirsiniz. Dilimize Arapçadan geçen kelime sayısı 6.500 civarı. Hemen ikinci sırada Fransızca var, yaklaşık 5.000 kelime. Farsça üçüncü sırada, sadece 1.300 civarı kelimeyle. Dilimizdeki kelimelerin %76’sı sadece iki dilden, Arapça ve Fransızcadan geçen kelimelerden oluşuyor. Diğer dillerden çok fazla etkilenmemişiz anlayacağınız. İngilizceden sadece 500 kadar kelime var mesela. Dilimizdeki İtalyanca kelimeler neredeyse İngilizcelerle aynı sayıda. Garip değil mi? Tabii ‘plaza dili’ tabir edilen konuşma şeklindeki ‘set edelim’ tarzı cümleler bu rakamlara dahil değil. Dahil de olmasın zaten!

3Mangır Kelimesinin Kökeni

 

İngilizce olmasın? ‘Money’ falan… Değil, değil, alakası yok. Kelimenin kökeni ‘Mongon’ ve Moğolca. Evet mangır kelimesi dilimize Moğolcadan geçmiş. Mangır Osmanlı dönemindeki bakır paranın adı. Sonradan argoya geçmiş ve ‘para, nakit’ anlamlarında kullanılmaya başlamış. Kelimenin Moğolca karşılığı da ‘peşin, nakit’ demek zaten… Meşhur resimdeki gibi, Veresiye satan, Mongon satan!

4Niye Mısır Çarşısı Deniliyor?

Yolunuz Sirkeci’ye düştü ve Mısır Çarşısı’na girdiniz, hiç aklınıza bu çarşının adı niye ‘Mısır Çarşısı’ sorusu takıldı mı? Takılmamıştır büyük ihtimalle. O zaman biz size bu gerekli gereksiz bilgiyi verelim bakalım. Çarşı 1664 yılında IV. Mehmet’in annesi tarafından Yeni Cami’ye ‘vakfiye’ olarak yapılmış. Bu yüzden de ilk zamanlar Yeni Çarşı olarak anılmış. Mısır adını alışı sonradan. Bunun sebebi de çarşıda mısır satıldığından değil, o yıllarda çarşıda satılan malların büyük kısmının Mısır’dan gelmesinden. Aklınızda bulunsun.

5Karaköy’deki Kamondo Merdivenleri

Yolunuz Karaköy’e düştüyse eğer bu tasarım şaheseri merdivenleri mutlaka görmüşsünüzdür. Galata Kulesi’ne çıkmak için de kullanılan bu geçiş adını Kamondo ailesinden alıyor. Önce aile hakkında biraz bilgi alalım. Kamondo ailesi İstanbullu Sefarad Yahudisi, bankacı bir aile. 19. yüzyıl sonlarının İstanbul’unda sözü geçen, etkin bir aile. Bu merdiveni de dede Kamondo Avusturya Lisesi’nde okuyan torunu yokuşu rahat çıksın diye yaptırmış. İyi ki de yaptırmış! O gün bugündür birçok insana yokuşu rahat çıkmakta yardımcı oluyor. Bu ailenin hikayesi gerçekten acıklı. Kamondo ailesi Fransa’ya göçüyor. Torun Nesim Kamondo I. Dünya Savaşı’nda Fransız Ordusu’nda pilotluk yapıyor ve hayatını kaybediyor. Ailenin geri kalanı da II. Dünya Savaşı sırasında toplama kamplarında yaşamlarını yitiriyor. Türkiye’den Fransa’ya göç etmek Kamondo ailesine hiç yaramıyor anlayacağınız! Bu köklü ailenin Paris’teki evleri şimdi bir müze olarak korunuyor. Her köşesinde İstanbul’dan izler taşıyan bu ev 63 rue Manceau adresinde. Yolunuz Paris’e düşerse mutlaka ziyaret edin.

6Kahvaltıda Menemen

Bir kere şu konuda anlaşalım, melemen değil me-ne-men. Sağır duymaz uydurur deyimini haklı çıkaracak şekilde birçok yerde ‘l’ harfiyle yazıldığını görüyor, üzülüyoruz. Türk kahvaltısının baş tacı bu yumurta yemeği İzmir’in Menemen ilçesinin adını almış. Menemen İzmir’e 35 kilometre mesafede 130.000 nüfuslu bir kasaba. Ama kendinden fazla menemen yemeğiyle tanınıyor. Peki bu isim nereden geliyor. Birkaç rivayet var. Bergama kralı Eumen’in adından geldiği söyleniyor. Bizans döneminde bölgeye Mainemen dendiği, bu ismin de oradan geldiğini söyleyenler de var. Neyse ne! En güzel menemen yumurtası az, garnitürü fazla olanıdır. Bizden söylemesi. Soğanlısını sevenlere de bir diyeceğimiz yok. Öylesi de nefis olur.

7Alafranga, Alaturka

Büyük kentlerde yaşayıp da tatil zamanı yollara düşen, yol sırasında sıkışınca da ‘alaturka’ tuvalet deneyimi yaşayan şehirli Türkler, bu madde sizin için! ‘A la’ dilimize Fransızcadan geçmiş bir tamlama. ‘Birine, bir şeye özgü’ diye çevirebiliriz. Yani alaturka ‘Türk’e özgü’, alafranga ‘Frank’a özgü’. Frank ya da Frenk yani Fransız. Batı denince ilk olarak Fransa’nın düşünüldüğü yüzyıllarda dilimize yerleşmiş bir kelime.

8Orman Yangınları

Haydi yine tatil dönemlerinden gidelim. Yoldasınız, sol tarafınızda, uzakta bir tepe, ağaçlarla kaplı ama o sık ormanda dümdüz toprak bir yol açılmış, orman ikiye ayrılmış. Kim yapmış? Niye yapmış? Aklınıza takıldı mı hiç? Evet bir nedeni var çünkü. Sık ormanlık alanlarda yangın durumlarında alevler tüm alana yayılmasın diye bu tip ağaçsız yollar açılır. Yangın bir tarafı kül etse bile o açıklık alana geldiğinde diğer tarafa atlayamaz ve o taraftaki ağaçlar yangından korunmuş olur. Evet, bu kadar basit. Bir dahaki uzun yolculuğunuzda gözünüz ormanlık tepelerde olsun, bu bilgiyi de araçtakilere satar, havanızı atarsınız!

9Rumeli Caddesi’nde Alışveriş

İstanbul’un her yeri AVM’lerle dolmadığı zamanlarda, İstanbullular alışverişlerini Beşiktaş, Bakırköy, Kadıköy gibi semtlerin çarşılarında yaparlardı. Giyim kuşam, ayakkabı alışverişi içinse en önemli adreslerden biri Rumeli Caddesi’ydi. Haydi hakkını yemeyelim, cadde hala canlı, eskisi kadar olmasa da hala popüler. Rumeli Caddesi Osmanbey’de şimdi metro çıkışı olan yerden başlar Nişantaşı’ndaki ışıklarda biter. Tam bu noktada, semte ismini veren ‘Nişan taşı’ da hala durmaktadır. Peki, bu Rumeli ismi nereden geliyor diye soracak olursanız, hemen size söyleyelim. Rumeli, Osmanlı döneminde Balkanların güneyine verilen ad. Rum kelimesi Roma’dan geliyor. El kelimesinin de sözlük anlamına TDK sözlüğünden bakalım: kelime ‘ülke, yurt, il’ anlamında kullanılıyor. O zaman da Rumeli, Romalıların memleketi anlamına geliyor.

10Florya Adı Nereden Geliyor

Florya bir zamanların İstanbul’unun en havalı semti. Hem şehirden biraz uzak hem yakın. Denizi pırıl pırıl. Plajlarıyla ünlü. Günümüzde şehir dev boyutlara ulaştığı için o eski bağımsız hali kalmamış, kalabalıklaşmış, sıradanlaşmış durumda. Denizi mi? İstanbul’da temiz deniz mi kaldı ki? Peki bu semtin ismi her zaman Florya mıydı? Cevabımız hayır. Semtin adı Fülürye. Fülürye’den Florya’ya nasıl geçiş olmuş derseniz sebebi Ruslar. 1917 Bolşevik İhtilali sonrası çareyi kaçmakta bulan Ruslar denizi, havası, yeşili güzel bu semte de yerleşiyorlar. Ve bu Rus kardeşlerin dilleri Fülürye’ye dönmüyor, Florya deyiveriyorlar bu semte. Semtin adı da, hop, Florya oluveriyor…

FACEBOOK YORUMLARI


TORİK YORUMLARI